รับคำชมไม่เป็น เพราะสมองของคนซึมเศร้าทำงานต่างกัน

รับคำชมไม่เป็น เพราะสมองของคนซึมเศร้าทำงานต่างกัน
เคยเป็นไหมครับ ได้ยินคำชมแล้วกลับไม่เชื่อ ถ้าคุณหรือคนใกล้ตัวกำลัง รับคำชมไม่เป็น แบบนี้บ่อยๆ
อาการนี้เจอได้บ่อยกว่าที่คิด และไม่ได้มาจากการ "คิดลบ" หรือความถ่อมตัวอย่างเดียว แต่เป็นเพราะสมองกำลังชั่งน้ำหนักคำชมต่างจากตอนปกติจริงๆ

บทความนี้จะพาไปดูว่าทำไมสมองถึงทำงานแบบนี้ และมีวิธีรับมือยังไงได้บ้าง
การดูแลสุขภาพจิต
ได้ยินคำชม แต่ใจกลับไม่เชื่อ
หัวหน้าทักไลน์มาตอนสองทุ่ม "งานเมื่อวานออกมาดีมากเลย ขอบคุณนะ"

แต่อ่านจบ ไม่ได้ยิ้ม พิมพ์ตอบ "ฟลุคค่ะ " แล้วลบ พิมพ์ใหม่ "ขอบคุณค่ะ" แล้วนั่งคิดต่อ

"ช่วงนี้เราคงดูแย่มาก เขาเลยพูดให้กำลังใจ" ไม่ได้ถ่อมตัว ไม่ได้รอให้ใครชมซ้ำ แต่ใจมันไม่เชื่อจริงๆ ครับ

ถ้าเรื่องแบบนี้เกิดขึ้นซ้ำๆ ไม่ว่าจะเป็นคำชมจากหัวหน้า เพื่อน หรือคนใกล้ตัว แล้วรู้สึกว่าตัวเอง รับคำชมไม่เป็น แทบทุกครั้ง

นั่นอาจไม่ใช่เรื่องของนิสัยส่วนตัว แต่เป็นสัญญาณที่ควรสังเกตเพิ่มเติม

ทำไมคนเป็นซึมเศร้าถึงรับคำชมไม่เป็น
สมองมีส่วนหนึ่งชื่อ Orbitofrontal cortex (OFC) อยู่ด้านหน้า เหนือเบ้าตาพอดี ทำงานคล้าย "ตาชั่ง" คอยชั่งว่าเรื่องที่เกิดขึ้นมีค่ากับเราแค่ไหน

งานวิจัยของ Cheng, Rolls และทีม (Brain, 2016) สแกนสมองคนเกือบ 1,000 คน พบว่าในคนที่เป็นซึมเศร้า

OFC ฝั่งที่ทำงานกับ "เรื่องดี" เชื่อมกับส่วนอื่นน้อยลง ส่วนฝั่งที่ไวต่อ "ความผิดหวัง" กลับเชื่อมมากขึ้น เรื่องดีเลยเบาลง เรื่องแย่หนักขึ้น

คำชมวางลงบนตาชั่ง เข็มแทบไม่ขยับ แล้วสมองก็หาเหตุผลมาอธิบายเองว่า "ถ้าไม่รู้สึกอะไรเลย แปลว่าเขาพูดไปงั้นแหละ"

พูดง่ายๆ คือ ไม่ใช่ว่าใจแข็งหรือไม่อยากเชื่อ แต่กลไกในสมองเองที่ทำให้คำดีๆ ไม่ถูกบันทึกเป็นความรู้สึกดีเหมือนก่อน

สมองสร้างภูมิต้านคำชม
งานวิจัยของ Kube และทีม (Psychological Medicine, 2019) พบว่า พอเจอข้อมูลดีที่ขัดกับความเชื่อเดิมว่า "เราไม่เก่ง"

คนที่เป็นซึมเศร้ามักลดน้ำหนักข้อมูลนั้นทิ้ง "ฟลุค" "งานมันง่าย" "ใครก็ทำได้" นักวิจัยเรียกว่า cognitive immunization สมองสร้างภูมิกันข่าวดีเกี่ยวกับตัวเอง

นี่คือเหตุผลที่คนเป็นซึมเศร้าหลายคน รับคำชมไม่เป็น ไม่ใช่เพราะดื้อหรือเรื่องมาก แต่เป็นเพราะสมองพยายามรักษาความเชื่อเดิมเอาไว้

ถึงแม้ความเชื่อนั้นจะทำร้ายตัวเองก็ตาม

อ๋อ... ที่แท้เขาไม่ได้ไม่เชื่อคุณ แค่ตาชั่งในหัวเขายังเพี้ยนอยู่ชั่วคราว

คนรอบตัวและตัวเราเองทำอะไรได้บ้าง
ถ้าคุณอยู่ใกล้คนที่รับคำชมไม่เป็น
ชมต่อไป อย่าหยุด — ถึงเขายังไม่เชื่อตอนนี้ แต่คำชมไม่ได้หายไปไหน มันแค่รอวันที่ตาชั่งในหัวเขากลับมาทำงานปกติ
ชมแบบเจาะจง ให้มีหลักฐานติดมาด้วย แทน "เก่งมาก" ลองพูดว่า "สไลด์หน้า 3 ที่สรุปตัวเลขไว้ ทำให้ประชุมจบเร็วขึ้นเลย" ปัดตกยากกว่าคำชมกว้างๆ เยอะ
ถ้าเขาปัดตก ก็ไม่ต้องเถียง "โอเค แต่เรายังคิดแบบนั้นนะ" แค่นี้พอ ไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ให้เขาเชื่อทันที
ถ้าคุณคือคนที่กำลังรับคำชมไม่เป็น
ลองจดเก็บไว้ ไม่ต้องเชื่อทันที แค่เก็บไว้เป็นหลักฐาน วันที่ตาชั่งกลับมาเที่ยง คุณจะได้มีของให้ชั่ง

การจดแบบนี้ไม่ได้บังคับให้ใจเชื่อทันที แต่เป็นการเก็บหลักฐานไว้ให้ตัวเองในวันที่พร้อม เพราะคุณค่าของคุณไม่ได้หายไปไหน

ถ้าความรู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า มาพร้อมความเศร้า หมดแรง หรือไม่อยากทำอะไร ติดกันนานเกิน 2 สัปดาห์ ลองคุยกับผู้เชี่ยวชาญดูครับ
ซึมเศร้ารักษาได้ และเมื่ออาการดีขึ้น หลายคนกลับมารับคำชมได้อีกครั้ง

คุณค่าของคุณอยู่ตรงนั้นมาตลอด แค่ตอนนี้กลไกของสมองยังทำให้มองไม่เห็นมันครับ การที่วันนี้ยัง รับคำชมไม่เป็น ไม่ได้แปลว่าจะเป็นแบบนี้ตลอดไป